Een goede prompt begint bij je lezer: CETO, CO-STAR en de lezer eerst
Een prompt is een briefing. De bekende promptmodellen vragen naar context, taak en toon, maar ze behandelen de lezer als een detail. Zet je de lezer bovenaan, dan krijg je een eerste versie die dichter bij een bruikbare tekst ligt. Onderaan dit artikel stel je met de promptbouwer je eigen prompt samen. Zo leer je een prompt schrijven die vertrekt vanuit het verwachtingspatroon van j lezer.
In het kort
- RTF, CETO en CO-STAR helpen je een volledige opdracht te geven.
- Geen van de drie vraagt wat je lezer nodig heeft om te doen wat jij wilt.
- Begin je prompt daarom met lezer, doel en kern. De rest volgt daaruit.
- Ga meteen naar de promptbouwer
Drie bekende modellen naast elkaar
| Model | Staat voor | Sterk in | Wat ontbreekt |
|---|---|---|---|
| RTF | Role, Task, Format | Snel en eenvoudig | Geen lezer en geen doel. De tool kiest zelf voor wie hij schrijft. |
| CETO | Context, Expectation, Tone, Output | Overzichtelijk, makkelijk te onthouden | De lezer zit verstopt in context en toon. Wat hij moet doen, staat nergens apart. |
| CO-STAR | Context, Objective, Style, Tone, Audience, Response | Volledig, en het enige model dat de lezer (Audience) apart benoemt | Het vraagt wie de lezer is, niet wat die zoekt in een tekst. |
CETO leerde ik kennen in een AI-opleiding. CO-STAR werd bekend nadat Sheila Teo er de prompt-engineeringwedstrijd van het Singaporese GovTech mee won (Towards Data Science, 2023). Alle drie zijn bruikbaar. Ze zorgen dat je niets vergeet. Ze zeggen alleen weinig over wat een tekst voor de lezer laat werken.
Waarom de lezer meer is dan een toon
In de meeste modellen landt de lezer in het vakje “toon”: formeel of informeel, je of u. Maar de lezer bepaalt veel meer: wat er vooraan staat, wat je uitlegt en wat je weglaat.
Ik werk met vier leesbehoeften, gebaseerd op het DISC-model. Het zijn geen persoonlijkheidstypes, maar vier dingen die lezers in een tekst zoeken:
- Rood: snel de kern. Conclusie of vraag in de eerste zin.
- Geel: wat levert het me op? Het voordeel en een herkenbaar voorbeeld.
- Blauw: hoe zit het in elkaar? Structuur, feiten en bronnen.
- Groen: wat betekent het voor mensen? Wat verandert er, en bij wie kan ik terecht?
Voorbeeld (verzonnen): dezelfde opdracht, een mail over een nieuwe ploegenregeling, voor twee lezers.
| Lezer | Wat je in de prompt zet | Hoe de mail begint |
|---|---|---|
| Rood: de productiedirecteur | Zet de beslissing in de eerste zin. Kort, geen aanloop. | Kan je tegen vrijdag akkoord geven voor een proefweek met ploeg B? |
| Blauw: de HR-verantwoordelijke | Werk gestructureerd. Onderbouw met de aangeleverde cijfers over uren en bezetting. | Voor de proefweek blijven de contracturen gelijk. Hieronder vind je de planning per dag en de gevolgen voor de bezetting. |
Wat je ermee wint
Een prompt die met de lezer begint, levert minder correctiewerk op: je hoeft de tekst niet achteraf om te bouwen omdat de kern achteraan staat of het voorbeeld ontbreekt. En je team kan dezelfde opbouw delen. Dan klinken jullie teksten als één organisatie, ook als ze met AI geschreven zijn.
Het model: lezer eerst
| Onderdeel | Wat je invult |
|---|---|
| Lezer | Wie leest, wat weet die al, hoe staat die tegenover het onderwerp? |
| Doel | Wat moet de lezer na het lezen doen, en tegen wanneer? |
| Kern | De boodschap in één zin. |
| Context en feiten | Alles wat de tool mag gebruiken, en de opdracht om niets te verzinnen. |
| Leesbehoefte | Rood, geel, blauw, groen, of gemengd met een ingang voor elk. |
| Toon | Je of u, Vlaams Nederlands, welke woorden je vermijdt. |
| Vorm | Soort tekst en lengte. |
De eerste drie onderdelen haal je uit de lezer-en-doelkaart. Wie de kaart invult, heeft de helft van de prompt al klaar.
Probeer het: de promptbouwer
Vul de velden in. De prompt verschijnt onderaan en past zich aan terwijl je typt. Kopieer hem naar ChatGPT, Copilot of de tool die je organisatie gebruikt.
Wat je invult, blijft in je browser. Er wordt niets verstuurd of bewaard.
Lees de tekst die de tool teruggeeft altijd na. Controleer vooral de feiten en de toon. In AI-tekst herschrijven: vijf dingen die je controleert lees je waarop je let.
Leren werken met AI in je team
In de halve dag Schrijven met AI oefent je team dit met jullie eigen teksten en tools. Deelnemers gaan naar huis met prompts die ze meteen gebruiken, en met een manier om de output te beoordelen. Vragen? Bel 0495 64 34 94 of mail info@schrijftrainer.be.
